Aşînahî

Bauman dibêye aşînahî dijminê zaninê ye. Ramanekê kûr û bi wate; mirov dema hinek li ser bînahiyê lêdikole mirov fehm dike. Ajalên nêçirvan dema dertên nêçirê xwe li nav pûş û çêreyê vedişêrin, bê hereket disekinin û çêrandin û hereketên nêçira xwe temaşe dikin. Di vê mînakê de bûyerekê fêrker heye. Nêçir tevdigere, hereket dike, berê wê, kêleka wê an pişta wê dikeve nêçirvan. Nêçirvan bir rengê xwe yê dişibe puş, bi sekna xwe ji hola bînahiyê radibe, di kurtedemek de tunne dibe. Nêçir obje ye, nêçirvan subje ye, nêçir lawaz e, nêçirvan xurt e, nêçir nezan e, nêçirvan zana ye... Û vê dîkotomiyê ji tersbûna halên wan dizê. Ewê ku hereketê dibîne, pê dihîse li ser difikire, fikr û  pêkaniya kirinê vedike. Ewê ku ji hereketê ne haydar e nezan e. Xezal aşinayê bêtevgerinê ye, şêr li benda derfetê ye. Li çavên şêr binêrin, ew li pêşiya serê şêr in, yên xezalê li kêleka ser in. Xwezayê wan li gor vê prensibê ava kirîye. Şêr rast e rast bi pencan xwe diavêje ser xezalê, xezal li aliyê din, pêwîste ku bizanibe ew ê penc ji kîjan alî were, loma hewce ye ku çar aliyê xwe bibîne. Û bi tevgerekê bê zeman, bi hereketekê xelet şêr bînahiya xezalê hişyar dike, wê dike zane, avantajê ji destê xwe difilitîne, ji ber ku wê xapa xwe xerab kir, ango aşînahiya xezalê. 

Gelo bi rastî jî vê meselê bi peyva Bauman re grêdayî ye? Li gor min, ji kok ve. Mirov dikare li ser xwe bi awayekî metaforî wek li ser şêr bifikire. Mînak, kesekî spekulatorê borsayê wek şêrekê ye. Li tevgera pêlên borsayê temaşe dike. Çiqas ji tevgerên derfetber hişyar be ewqas nêçirekê bi kar bidest dixe. An zanyarekî çiqas baş şopa çap û nivîsa gotar û pirtûkên beşa xwe bike, ewqas hemdem dimîne. Hişyariya wî/wê çiqas li ser objeya zanista wî/wê zêde be ewqas derfetên lêkolînên bi wate bidest dixe. Çiqas geriyabe ewqas hay ji kozmosa zanista xwe heye. Bi heman awayî fikir ji bona jiyana rojane jî derbasder e. Esnafek çiqas esnafî û muşterî dîtibe, bezirganek çiqas geriyabe, çiqas danûstan kiribe, karkerek li çiqas derên nû şuxilî be ewqas xwedî tecrube dibe. Û mirov, her kî dibe bila bibe, çiqas kêm temasê cihanê bike, ewqas wek kaxezek vala dimîne. 

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Nelik/Kimlik Labirentleri

Hayvanların kürkleri, derileri, kabukları pençeleri, ayakları,  kanatları (vb), yaşama içgüdülerinin kendi yaşam alanlarındaki (habitatlarındaki) av-avcılarla  girdikleri ilişkinin sonucunda biçimlenir, dönüşür. Latince kökenli olup ' alışıldık, mutat, evcil' (yaşam alanı) anlamına gelen Habitat-us kelimesi ve hayatta kalma içgüdüsü iki anahtar noktadır. İlki bedensel/ biyolojik/çevresel sınırlarla ikincisinin savunma/saldırma döngüsüyle davranma ve yaşama sınırlarını belirler. Amaç yaşamı sürdürmek için avantaj ve dezavantaj denklemindeki değişkenleri kontrol etmektir ve bu hayvanlar özelinde en kısa, pratik ve anlık davranışlarla biçimlenir. Habitatus(habitat/habitus) kavramları insan bilimlerine de özgün biçimlerde geçmiş kavramlardır ve kendi özgünlüğü içinde benzer anlamlar taşır. İlkin habitat, insanın içine doğduğu ve  yaşadığı özgün ve sınırlı sosyal alandır. Nesnel yaşam koşullarını ifade eder; Belirli bir coğrafyada belirli tarihsel ve kültürel kodlara sahip b...
Read more

Aniha û Li Vî Derî

Cihan, Civak û Peywendîyên Navkesan 1.1 : Cihan, beriya her tiştî cihaneka neyeksan e. Bi gelemperî di bin bandora Pergala Sermayedarîyê (Capitalist System) de ye. Mirov, an faîl bi têkiliyên ne yeksan, di xalên cûda yên der û deman de ji hev cihê bi cîh bûne. 1.1.1 : Neyeksanî bi formên cûda xuya ne, lê tev bi hevdu re statu ya kesan diyar dikin. Her formeka neyeksanîyê bi formeka sermayeyê ve girêdayî ye.  Formên sermayê kêm zêde wiha tên jimartin: a) Sermayeya Aborî (Economic Capital) b) Sermayeya Sosyal (Social Capital) c) Sermayeya Şaneyî (Symbolic Capital) d) Sermayeya Çandî (Cultural Capital) Mînak zêde dibin. Tê karin ku bê gotin çavkaniya her neyeksanîyekê dibe ku bibe çavkaniya sermayeyekê. Xweşiktir bûn, tê karin ku bê gotin sermaye ya estetîk e, jîrtir bûn, tê karin ku bê gotin sermayeya neurolojîke e û hwd, ji ber ku ew bi rengên cuda be jî neyeksaniyan dixin navbera mirovan. 1.1.2 : Neyeksanî ya gelemper, ji neyeksaniya di belavkirina formên sermayeyê de dizê...
Read more

hovane, derînsanî ango xirabmalî

Fîlozofê Sloven Slavoj Žîžek, di pirtûka xwe ya biçûk a bi navê "Hûn Bi Xêr Hatin Antroposenê" de Sermayeyê wek çavkahniyeka di têkîliya dîyalektîk a di navbera mirov û xwezayê de dizê, di çar beşan de kategorîze dike: 1) Sermayeya Fînansî (çavkahniyên li dora karkirin û vegerîna pere digerin), 2) Sermayeyên Mamûl (yên ku ji îmalatê û hilberandinê tên ava kirin; xizmet, maşîn û meta) 3) Sermayeyên Xwezayî (Neft, Gaz, Elementên Nadîr û hwd.) û 4) Sermayeyên Beşerî(Mirovî) (Hêzên kedkar, civakî, hişmendî, û qabiliyeta organizebûnê). Bêguman evan sermayeyan dibe ku bikeve binê du Sernîşanan: Sermayeyên ji 1) hêzên xwezayê ava dibin û yên ji 2) hêzên mirovatiyê ava dibin; yanî di analîza paşîn de tablo tabloya dîyalektîka mirovatiyê û xwezayê ye.  Ev têkilî, bi pêşvaçûn û hêzdar bûna sermayeyên mirovatiyê îro me li serdemeka bi navê Antroposen tê nîşan kirin qewimandi ye. Û li gor zagonên (qanûnên) dîyalektîkê, sînorê sermayeya mirovatiyê çiqas berfireh bibin, yên xwezayî di hema...
Read more